Oszustwa phishingowe w Europie: najczęstsze sztuczki wymierzone w seniorów w 2025 roku

Wraz ze wzrostem korzystania z technologii cyfrowych we wszystkich grupach wiekowych w Europie, cyberprzestępcy nieustannie udoskonalają swoje metody, aby wykorzystywać osoby postrzegane jako szczególnie narażone. Jednym z najbardziej powszechnych zagrożeń jest phishing, czyli forma oszustwa internetowego polegająca na wysyłaniu fałszywych komunikatów, które nakłaniają odbiorców do ujawnienia danych osobowych lub finansowych. W 2025 roku phishing pozostaje jednym z głównych sposobów uzyskiwania dostępu do ofiar przez cyberprzestępców, zarówno wśród osób prywatnych, jak i organizacji (ENISA, 2025).

Dlaczego seniorzy są celem

Seniorzy często są postrzegani jako atrakcyjne cele dla oszustów internetowych, ponieważ mogą dysponować oszczędnościami, świadczeniami emerytalnymi lub innymi zasobami finansowymi, a jednocześnie czasem wykazują mniejsze doświadczenie w rozpoznawaniu współczesnych zagrożeń cyfrowych. Badania sugerują, że osoby starsze częściej ujawniają wrażliwe informacje w sytuacjach oszustwa i mogą ponosić poważniejsze konsekwencje, gdy staną się ofiarami (Havers, 2024).

Europejskie badania pokazują również, że phishing i pokrewne formy oszustw należą do najczęściej stosowanych metod wykorzystywania podatnych użytkowników internetu. Obecnie w UE phishing jest często wskazywany jako najczęściej wykorzystywany „wektor początkowego ataku” przez cyberprzestępców (ENISA, 2025).

Jak powszechny jest phishing

Choć dokładne dane różnią się w zależności od kraju i systemów zgłoszeń, informacje z instytucji ds. cyberbezpieczeństwa oraz badań krajowych wskazują na bardzo wysoką skalę phishingu w całej Europie. Przykładowo phishing (w tym smishing, czyli oszustwa SMS) stanowi w niektórych raportach unijnych niemal sześćdziesiąt procent incydentów związanych z początkowym dostępem (ENISA, 2025). Ponadto krajowe dane CERT Polska wykazały ponad czterdzieści tysięcy przypadków phishingu w jednym roku, co stanowiło ponad połowę wszystkich incydentów cyberataków obsłużonych przez tę instytucję (Gov.pl, 2024).

Badania ankietowe wskazują, że około połowa seniorów biorących udział w badaniach deklaruje kontakt z próbami oszustw online, w tym phishingiem, co pokazuje, jak często takie zagrożenia dotykają nawet ostrożnych użytkowników internetu (Bank Pocztowy, 2025).

Typowe techniki phishingowe wymierzone w seniorów

W 2025 roku różne strategie phishingowe nadal są powszechnie stosowane. Cyberprzestępcy często dostosowują je tak, aby wyglądały wiarygodnie, pilnie i znajomo. Do najczęstszych metod należą:

Fałszywe alerty finansowe. Oszuści podszywają się pod banki lub usługodawców finansowych, informując o rzekomych problemach z kontem wymagających natychmiastowej reakcji.

Oszustwa związane z przesyłkami. Fałszywe e-maile lub SMS-y informują o paczce oczekującej na płatność lub potwierdzenie, zawierając linki prowadzące do szkodliwych stron.

Podszywanie się pod urzędy i instytucje. Komunikaty rzekomo pochodzące z urzędu skarbowego, ZUS czy innych instytucji publicznych służą do wyłudzania danych osobowych.

Phishing SMS i telefoniczny. Wiadomości SMS oraz telefony imitujące prawdziwe instytucje nakłaniają ofiary do ujawnienia danych lub wykonania przelewu. Takie ataki, określane jako smishing i vishing, notują wyraźny wzrost (ENISA, 2025).

Wpływ na seniorów i ich rodziny

Skutki phishingu i podobnych oszustw nie ograniczają się tylko do strat finansowych. Badania pokazują, że starsze osoby, które padły ofiarą oszustwa, doświadczają również stresu emocjonalnego, spadku zaufania do technologii cyfrowych oraz negatywnych konsekwencji psychicznych. Dla części z nich wspomnienie oszustwa prowadzi do unikania lub lęku przed korzystaniem z niezbędnych usług online w przyszłości (Independent Age, 2024).

Badania krajowe potwierdzają podobne tendencje. W Polsce około czterdziestu sześciu procent ankietowanych seniorów zgłosiło, że w ciągu roku spotkało się z próbą oszustwa online, a około dwanaście procent wskazało, że oszustwo zakończyło się powodzeniem (Bank Pocztowy, 2025). Dane te pokazują, że phishing pozostaje istotnym zagrożeniem, mimo rosnącej świadomości cyfrowej starszych użytkowników.

Dlaczego świadomość i edukacja są kluczowe

Jedno z najczęstszych ustaleń badań i raportów publicznych wskazuje, że same zabezpieczenia techniczne nie są w stanie całkowicie powstrzymać phishingu. Phishing działa, ponieważ wykorzystuje zaufanie i ludzkie zachowania społeczne. Dlatego świadomość i edukacja są fundamentalnymi elementami ochrony. Nauka rozpoznawania podejrzanych linków, weryfikowania nieoczekiwanych próśb i unikania działania pod presją czasu znacząco zmniejsza ryzyko stania się ofiarą.

Platformy i zasoby edukacyjne dotyczące cyberbezpieczeństwa, które opierają się na realistycznych scenariuszach phishingowych, pomagają budować pewność siebie. Filmy instruktażowe, przykłady z życia i treści interaktywne sprawiają, że abstrakcyjne zagrożenia stają się bardziej zrozumiałe.

Podsumowanie

Phishing pozostaje jedną z największych cyber-trudności w Europie w 2025 roku, a osoby starsze nadal są nieproporcjonalnie narażone. Wraz z tym, jak cyberprzestępcy rozwijają swoje techniki i wykorzystują manipulację społeczną, edukacja i świadomość cyfrowa stają się koniecznym narzędziem zapobiegania. Promowanie bezpiecznych nawyków online, wyposażanie seniorów w wiedzę na temat rozpoznawania oszustw oraz budowanie wsparcia społecznościowego to kluczowe działania, aby zmniejszyć wpływ phishingu na najbardziej zagrożone grupy.

Literatura

European Union Agency for Cybersecurity. (2025). Threat landscape 2025.
https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2025

Gov.pl. (2024). Phishing as the most common form of cyberattacks.
https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/phishing-jako-najczesciej-spotykana-forma-cyberatakow

Havers, B. (2024). Cybercrime victimisation among older adults.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11654966/

Independent Age. (2024). New data shows online scams cost older people an average of £4,000.
https://www.independentage.org/news-media/press-releases/new-data-shows-online-scams-cost-older-people-an-average-of-ps4000-but

Bank Pocztowy. (2025). Seniors and internet fraud exposure statistics 2025.
https://bank.pl/niemal-polowa-seniorow-deklaruje-kontakt-z-probami-wyludzen-wyniki-badania-banku-pocztowego/